Şəxsi məlumatların sızması sadəcə qorxulu, lakin keçici bir problem deyil. Əslində, bu, sizin gələcək həyatınızı kökündən dəyişə bilər. Məxfi məlumatların açıqlanması biznes, hökumət qurumları və fərdi şəxslər üçün ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Siz onlayn olsanız da, olmasanız da, hakerlər internet, Bluetooth, SMS və ya istifadə etdiyiniz onlayn xidmətlər vasitəsilə sizə çata bilərlər.
Lazımi diqqət olmadan hətta kiçik bir zəiflik böyük həcmdə şəxsi məlumatların sızmasına gətirib çıxara bilər.
Çoxları müasir təhlükəsizlik təhdidlərinin nə olduğunu bilmədiyi üçün onlara lazımi diqqət ayırmır.
Bu məqalədə biz məlumat sızmasının necə baş verdiyini və bunun sizə necə təsir edə biləcəyini izah edəcəyik.
Burada tez-tez verilən suallara cavab tapa bilərsiniz:
-
Şəxsi məlumatların sızması nədir?
-
Məlumat sızmasına nələr səbəb olur?
-
Məlumat sızması mənə necə təsir edə bilər?
-
Məlumat sızmasının qarşısını necə ala bilərəm?
Şəxsi məlumatların sızması nədir?
Məlumat sızması – məxfi, şəxsi və ya qorunan məlumatlara icazəsiz şəxsin giriş əldə etməsi prosesidir. Sızma nəticəsində bu məlumatlar icazəsiz şəkildə görüntülənə, yayımlana və ya üçüncü şəxslərə ötürülə bilər.
Məlumat sızması riskindən nə fərdi şəxslər, nə böyük şirkətlər, nə də hökumət təşkilatları sığortalanmayıb. Ən vacibi isə odur ki, lazımi tədbirlər görülmədikdə hər kəs belə bir sızma riskinə məruz qala bilər.
Məlumat sızmasına əsasən aşağıdakı faktorlar səbəb ola bilər:
-
Texnoloji zəifliklər;
-
İstifadəçilərin davranışları.
Kompüterlərimiz və mobil cihazlarımız yeni onlayn funksiyalarla təchiz edildikcə, şəxsi məlumatların sızması üçün daha çox imkan yaranır. Yeni texnologiyalar çox sürətlə inkişaf edir, lakin onların təhlükəsizliyi eyni sürətlə artırılmır.
Məsələn, IoT (Əşyaların İnterneti) cihazları rahatlığın təhlükəsizlikdən üstün tutulduğunu göstərir. Bir çox ağıllı ev cihazları məlumat şifrələmədən istifadə etmir və bu, hakerlər üçün asan hədəfə çevrilir.
Hətta ən təhlükəsiz texnologiyalar belə istifadəçilərin ehtiyatsız davranışı səbəbindən riskə məruz qala bilər. Bir nəfərin ehtiyatsız hərəkəti bütöv bir şəbəkənin sızmasına səbəb ola bilər.
Məlumat sızması necə baş verir?
Bir çox hallarda məlumat sızmasını hakerlərin məqsədli hücumları ilə əlaqələndirirlər. Lakin bu, həmişə belə olmur.
Bəzən məlumatların sızmasına işçilərin ehtiyatsızlığı və ya təşkilatın infrastrukturundakı zəifliklər səbəb ola bilər.
Məlumat sızmasına səbəb ola biləcək hallar:
-
Səhvən baş verən işçi hərəkətləri. Məsələn, bir işçi həmkarının kompüterindən icazəsiz istifadə edir və onun şəxsi sənədlərini görür. O, bu məlumatları yaymasa belə, bu artıq məlumat sızması hesab olunur.
-
İşçinin qəsdən məlumat sızdırması. İşçi bilərəkdən məxfi məlumatlara daxil olur və onu yayır, məsələn, şirkətə və ya fərdi şəxslərə zərər vermək üçün.
-
Cihazın itirilməsi və ya oğurlanması. Məsələn, şifrələnməmiş və parolla qorunmayan noutbuk və ya xarici sərt disk itirilir və ya oğurlanır.
-
Haker hücumları. Hakerlər müxtəlif üsullarla korporativ və şəxsi məlumatlara giriş əldə edə bilərlər.
Hakerlər hansı metodlardan istifadə edirlər?
Məlumat sızması əsasən kibertəhlükəsizlik hücumları nəticəsində baş verdiyi üçün hakerlərin istifadə etdiyi metodları bilmək vacibdir:
-
Fişinq – Hakerlər istifadəçiləri aldatmaq üçün tanınmış şirkətlərin və ya şəxslərin adından e-poçt və mesajlar göndərir. Məqsəd, insanları məxfi məlumatlarını təqdim etməyə vadar etməkdir.
-
Brutfors hücumları – Hakerlər xüsusi proqramlar vasitəsilə istifadəçi parollarını sındırmağa çalışır.
-
Zərərli proqramlar (malware) – Hakerlər kompüterlərə və serverlərə zərərli proqramlar yerləşdirərək məlumat oğurlayır.
Məlumat sızmasının nəticələri
Məlumat sızması təkcə parolun dəyişdirilməsi ilə həll olunmur. Bu, ciddi nəticələrə səbəb ola bilər:
-
Biznes üçün: Şirkətin reputasiyasına və maliyyə vəziyyətinə ciddi zərbə vura bilər. Böyük şirkətlər, məsələn, Yahoo və Equifax, bu cür hadisələrə məruz qaldıqdan sonra hələ də nüfuzlarını tam bərpa edə bilməyiblər.
-
Hökumət təşkilatları üçün: Sızma nəticəsində məxfi dövlət məlumatları xarici qüvvələrin əlinə keçə bilər.
-
Şəxsi şəxslər üçün: Bank hesablarının oğurlanması, şəxsiyyət oğurluğu və digər maliyyə fırıldaqları ilə nəticələnə bilər.
Məlumat sızmasının qarşısını necə almaq olar?
Məlumat sızmasının qarşısını almaq üçün həm fərdi şəxslər, həm də şirkətlər bir sıra tədbirlər görməlidir:
-
Proqram təminatınızı yeniləyin – Təhlükəsizlik boşluqlarını bağlamaq üçün proqramlarınızı daim yeniləyin.
-
Şifrələmə istifadə edin – Konfidensial məlumatlarınızı qorumaq üçün güclü şifrələmə üsullarından istifadə edin.
-
Güclü parollardan istifadə edin – Zəif və asan tapılan parollardan çəkinin. İki addımlı autentifikasiyanı aktiv edin.
-
Fişinq hücumlarına qarşı ehtiyatlı olun – Şübhəli e-poçtlara və linklərə klikləməyin.
-
Antivirus və təhlükəsizlik proqramlarından istifadə edin – Haker hücumlarına qarşı əlavə müdafiə tədbirləri görün.
Məlumat sızmalarının qarşısını almaq üçün texnologiya və kibertəhlükəsizlik tədbirlərini daim yeniləmək və gücləndirmək lazımdır. Bu, həm şəxsi təhlükəsizliyiniz, həm də işgüzar fəaliyyətiniz üçün mühüm addımdır.
