VPN (Virtual Private Network – Virtual Şəxsi Şəbəkə) internetlə sizin cihazınız arasında təhlükəsiz və şifrələnmiş bağlantı yaratmağa imkan verən texnologiyadır. Bu o deməkdir ki, bu şəbəkə üzərindən göndərdiyiniz və qəbul etdiyiniz bütün məlumatlar icazəsiz girişdən və izləmədən qorunur.
VPN internet trafikinizi VPN serveri üzərindən yönləndirərək işləyir. Bu zaman sizə yeni IP ünvanı verilir və beləliklə real yerləşməniz və şəxsiyyətiniz gizlədilir.
Virtual şəxsi şəbəkə niyə yaradılıb?
İnternet həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrildikcə, ondan təhlükəsiz istifadə ehtiyacı da artıb. Şəxsi məlumatlarımızı qorumaq və məxfiliyimizi saxlamaq istəyirik. Məhz bu nöqtədə VPN anlayışı ortaya çıxır.
VPN-in əsas məqsədi istifadəçi ilə internet arasında təhlükəsiz və şifrələnmiş əlaqə yaratmaqdır.
İlk dövrlərdə VPN-lər şirkətlər üçün hazırlanmışdı ki, əməkdaşlar ofisdən kənarda olarkən (evdən və ya səfər zamanı) şirkətin daxili şəbəkəsinə təhlükəsiz şəkildə qoşula bilsinlər. Bu, məxfi korporativ məlumatların qorunmasını təmin edirdi.
Bu gün isə əməkdaşlar tez-tez:
-
ictimai Wi-Fi şəbəkələrindən (kafe, hava limanı, ictimai nəqliyyat),
-
evdən və ya səfərdən işləyirlər
və bu mühitlərdə məlumat sızması riski daha yüksəkdir. Buna görə uzaqdan təhlükəsiz bağlantı çox vacibdir.
VPN nə üçün istifadə olunur? Üstünlükləri və çatışmazlıqları
VPN internetdə daha təhlükəsiz işləməyə kömək edən bir çox üstünlük təqdim edir.
VPN-in üstünlükləri
İnternetdə məxfilik
VPN bağlantını şifrələyir, real yerləşmənizi gizlədir və internet fəaliyyətinizin izlənməsinin qarşısını alır.
İctimai Wi-Fi şəbəkələrində təhlükəsizlik
İctimai Wi-Fi şəbəkələrində məlumatlar asanlıqla ələ keçirilə bilər. VPN bu cür şəbəkələrdə belə təhlükəsiz bağlantı yaradır.
Şəxsi məlumatların qorunması
VPN real IP ünvanınızı gizlədir və yeni IP ilə əvəz edir, bununla da yerləşmənizin və fəaliyyətinizin izlənməsinin qarşısını alır.
Şirkət şəbəkələrinə uzaqdan giriş
Səfərdə olan və ya evdən işləyən əməkdaşlar üçün VPN şirkət məlumatlarına təhlükəsiz çıxış imkanı yaradır.
Təhlükəsiz fayl ötürülməsi
Məxfi faylların paylaşılması zamanı VPN məlumatların təhlükəsiz ötürülməsini təmin edir.
Kiber təhdidlərdən qorunma (məhdud)
Yalnız bəzi VPN provayderləri əlavə kiber müdafiə (zərərli proqramlardan qorunma və s.) təklif edir. VPN özü avtomatik olaraq fişinq saytlarını bloklamır və ya sizi aldatmalardan qorumur. Bunun üçün ayrıca təhlükəsizlik / antivirus həlli lazımdır.
Təhlükəsiz onlayn ödənişlər
Onlayn alış-veriş və bank əməliyyatları zamanı VPN məlumatların şifrələnməsini təmin edir və trafikin ələ keçirilməsinin qarşısını alır.
VPN ictimai Wi-Fi üzərindən təhlükəsiz internet istifadəsinə imkan verir.
VPN-in çatışmazlıqları
Sürətin azalması
Məlumatlar uzaq VPN serverindən keçdiyi üçün internet sürəti bir qədər azala bilər.
Server seçiminin məhdudluğu
Bəzi VPN xidmətləri az sayda server təklif edir.
Ödənişli xidmətlər
Keyfiyyətli VPN-lərin əksəriyyəti ödənişlidir və bu, pulsuz həll axtaranlar üçün uyğun olmaya bilər.
Etibarlılıq və təhlükəsizlik riski
Bəzi VPN servisləri kifayət qədər etibarlı olmaya bilər. Buna görə yalnız tanınmış və etibarlı provayderlər seçilməlidir.
VPN necə işləyir və necə istifadə olunur?
VPN cihazınız (kompüter, smartfon, planşet) ilə internet arasında vasitəçi rolunu oynayır.
-
VPN-ə qoşulduqda, VPN proqramı internet trafikinizi şifrələyir
-
Məlumatlar şifrəli tunel vasitəsilə VPN serverinə ötürülür
-
VPN server məlumatı açır və istədiyiniz veb sayta göndərir
-
Cavab məlumatları eyni qaydada geri qaytarılır
Bu zaman:
-
real IP ünvanınız gizli qalır
-
internetə VPN provayderinin verdiyi IP ilə çıxırsınız
VPN növləri
Uzaqdan giriş VPN
Əməkdaşlara şirkət şəbəkəsinə uzaqdan təhlükəsiz qoşulma imkanı verir.
Şəbəkə–şəbəkə VPN (site-to-site)
İki və ya daha çox korporativ şəbəkəni bir-birinə bağlayır.
Mobil VPN
Smartfon və planşetlər üçün hazırlanmış VPN növüdür.
Person-to-Person VPN
İstifadəçilər arasında birbaşa və təhlükəsiz əlaqə yaradır.
Brauzerdə daxili VPN istifadə etməyə dəyərmi?
Bəzi brauzerlərdə (məsələn, Opera, Firefox) daxili VPN funksiyası mövcuddur. Bu funksiya adətən məxfilik və təhlükəsizlik bölməsində yerləşir.
Vacib məqam:
Brauzer VPN-i yalnız həmin brauzerdəki trafiki qoruyur. Bütün cihazın qorunması üçün ayrıca VPN tətbiqi istifadə etmək tövsiyə olunur.
Pulsuz brauzer VPN-ləri çox vaxt:
-
az sayda server
-
sürət məhdudiyyəti
-
istifadəçi limiti
ilə işləyir və adətən pullu versiyaya keçid təklif edir.
Düzgün istifadə üçün məsləhətlər
-
VPN proqramını həmişə son versiyaya yeniləyin
-
Problem olduqda proqramı və ya cihazı yenidən başladın
-
Serverləri dəyişərək daha sürətli variantı yoxlayın
-
VPN söndürüldükdə tətbiqlərin sizi izləyə biləcəyini unutmayın
Windows, Android və iOS-da VPN necə istifadə olunur?
VPN necə aktiv edilir?
-
VPN tətbiqini açın
-
Server seçin
-
“Qoşul” düyməsinə basın və əlaqəni gözləyin
VPN necə söndürülür?
-
VPN tətbiqini açın
-
“Ayır / Disconnect” düyməsini seçin
-
Adi internet bağlantısına qayıdın
VPN necə seçilməlidir?
Şifrələmə və təhlükəsizlik
AES-256 kimi güclü şifrələmə alqoritmlərini dəstəkləyən VPN seçin.
Protokollar
OpenVPN, WireGuard, IKEv2/IPSec, SSTP. OpenVPN ən etibarlı hesab olunur.
Pulsuz və ödənişli VPN-lər
Pulsuz VPN-lər bəzən məlumatlarınızı toplaya bilər. Ödənişli xidmətlər daha təhlükəsizdir.
Sürət və performans
Video izləmək və ya oyun üçün sürət önəmlidir.
Server sayı və ölkələr
Server sayı çox olduqca IP çevikliyi də artır.
İstifadə rahatlığı və texniki dəstək
Sadə interfeys və keyfiyyətli dəstək vacibdir.
Log siyasəti
Fəaliyyətinizi qeyd etməyən (no-logs) VPN-lər daha məxfidir.
Nəticə
VPN internetdə məxfiliyin və təhlükəsizliyin qorunması üçün vacib alətdir. Doğru VPN seçimi onlayn təhlükəsizliyinizin əsas açarıdır.
